Akdeniz'i Koruyalim; Denizlerimizde Neler Oluyor?

[MeLDa]

Deniz Rezervleri sadece bir tek türü koruyan bir yöntemden çok, bütün ekosistemi koruyan eşsiz ve etkili bir yöntemdir.
Asırlardır kıyılarından medeniyet eksik olmayan, Akdeniz dünyanın en özel denizlerinden biridir. Üç kıtayı birleştiren ve olağanüstü zenginlikte bir canlı çeşitliliğine sahip olan bu özel denizin, dünya okyanuslarının ekosisteminde de çok önemli bir rolü bulunur.

Tuz açısından zengin ve sıcak suları birçok deniz canlısına üreme alanı sağlarken; Atlantik Okyanusu’ndan, hatta binlerce kilometre öteden bile tanımlanabilecek ölçüde besin ve plankton taşır.

Mavi yüzgeçli orkinoslar gibi değerli balıkların göç yolu bu sulardan geçer. Yeşil kaplumbağalar ve Akdeniz foku gibi nadir türlere de ev sahipliği yapar.

Dünya denizleri alanının sadece yüzde birini kapsamasına karşın, sularında bölgeye özgü çok sayıda türü ve ekonomik değeri yüksek balık stoklarını barındırır. Bazı yerlerinde 5000 metreye ulaşan derinliği, sıcak ve soğuk deniz yaşam formları sağlar.

Sadece deniz canlıları değil, on dokuz ülkenin sınırının olduğu 46bin kilometrelik kıyı şeridiyle milyonlarca insan için de yaşamın kaynağını oluşturur.

Kısacası okyanus sisteminin belki küçük ama son derece önemli bir parçasıdır.

Akdeniz mi? Ölü Deniz mi?
Akdeniz’in sahip olduğu bu güzellikler ve zenginlikler bugün bir çok tehditle karşı karşıya. Aşırı ve yasadışı balık avcılığı, akuakültür, iklim değişikliği, yabancı türler, kirlilik, gemi trafiği, turizm ve hızla artan insan nüfusu gibi tehditler, bu güzel ve değerli ekosistemi yok etmek üzere.

Aşırı avlanma nedeniyle balık stokları tükeniyor. İklim değişikliği, içide barındırdığı türlerin yapısını değiştiriyor, turizm ve kontrolsüz kıyısal yapılaşma kıyılarını tahrip ediyor, sularını kirletiyor. Görece olarak küçük ve neredeyse tamamen kapalı bir deniz olması nedeniyle suları çok yavaş yenileniyor. İnsan eliyle yaratılan kıyısal tahribatın geri dönüşü ise bir çok yerde artık mümkün değil!

Hemen Bugün Deniz Rezervleri!
Bütün bu tehditlere rağme Akdeniz’in sadece yüzde 1’den küçük bir alanı koruma altında. Doğal yenilenme ve var olma yeteneğinin çok üzerinde bir sömürü devam ederken yüzde birlik bu koruma, bilimin önerdiği % 20 ila 50’lik bir alanın yanında cılız bir haykırış gibi. Varolan bu koşullarda gelecek nesillere sağlıklı ve üretken bir deniz bırakmamız mümkün değil.Bu nedenle Akdeniz’i ve geleceğimizi kurtarmak için acilen “Deniz Rezervleri”nin kurulması gerekiyor.

Akdeniz için Var mısın? Yok musun?
Diğer tüm Akdeniz ülkelerinde olduğu gibi, ülkemizde de denizlerinin ve barındırdığı değerli kaynakların, aşırı ve yasadışı avlanma, kirlilik, yapılaşma, küresel ısınma gibi tehditlere karşı acilen korunması gerekiyor.

Bu ekolojik satranç oyunundan galip çıkmanın tek ve en etkin yolu geniş ölçekli deniz rezervleri yaratmak. Ancak bu sayede deniz canlıları ve yaşam alanlarını korumak, balık stoklarının hızla azalmasını durdurmak mümkün olacak.

Çevre ve Orman Bakanlığı bu konuda da acilen harekete geçmeli ve kıyılarımızda geniş ölçekli bir ‘deniz rezervleri ağı’ oluşturmalıdır. Bunu sağlayabilmek için, hepimizin bunu talep etmesi gerekiyor.



Denizlerimizde Neler Oluyor?
Akdeniz'in sahip olduğu bu zenginlikler ancak deniz rezervleri sayesinde korunabilir

''Bu dünya herkesin ihtiyacını karşılar ama bazılarının ihtirasına yetmez''
Mahatma Gandhi

Uzaydan bakıldığında dünyamızın büyük bir bölümü adeta mavi bir örtü ile kaplanmış gibidir. Bu örtüye rengini veren denizler, yeryüzünün yaklaşık üçte ikisini kaplar ve yaşamamız için gerekli oksijenin yarısını sağlar.

Dalgaların altında, dünyanın en yüksek dağları ve en uzun şelaleleri yer alır. Planktonlardan dev balinalara uzanan canlı çeşitliliğiyle dünya üzerindeki yaşamın yüzde 80'i yine bu sularda hayat bulur.

Metrelerce derinlikteki bu hayat, sonsuz mesafeler ve zorlu koşullar nedeniyle insanoğlu için yüzyıllar boyunca sır olarak kaldı. Denizlerin dibindeki zenginliklere ulaşmak sadece bir kaç asır önce mümkün oldu.

Bugün ise sahip olunan teknoloji her şeyde olduğu gibi denizleri keşfetmek konusunda da sınırları ortadan kaldırdı. Ancak sınırlar ortadan kalkarken, ulaşılan her noktada insan eliyle yıkıcı bir tahribat başladı.
Bu tahribattan en büyük zararı gören ise denizler.

DENİZLERİMİZE YÖNELİK BAŞLICA TEHDİTLER

Endüstriyel balıkçılık
Endüstriyel balıkçı tekneleri, güçlü sonarlar kullanarak, çok büyük balık sürülerini takip edebiliyor ve yakalayabiliyor. Bir çok yerde yaşanan bu modern 'altına hücum', denizlerin kendini yenileme yeteneğinin çok üstünde olduğu için balık stokları büyük bir hızla tükeniyor. Büyük balıkların yaklaşık yüzde 90’ı yokolduğu için bu vahşi avda yeni kurban artık küçük balıklar.

Tahrip edici balıkçılık
Modern balıkçılığın yarattığı atık miktarı çok büyük boyutlarda. Örneğin karides avlayan endüstri teknelerinde ağlara takılan balıkların yüzde 90’ını denize geri atılıyor. Her yıl bu şekilde ölen balina ya da yunus sayısı 300binin üzerinde. Yaklaşık 100bin albatros uzun olta kancalarına takılarak ölürken, kaplumbağa, fok ve köpekbalıkları da rastgele yapılan, bilinçsiz balıkçılık uygulamalarının kurbanı olmakta.

Dip trolleri de deniz yaşamının en acımasız katilleri. Sadece birkaç balık uğruna bir buldozer gibi yüzyıllık mercanları ezip, üzerlerindeki tüm yaşamı silip süpürüyor, bir yağmur ormanı kadar yaşamı barındıran deniz dağlarını yok ediyorlar.

Korsan Balıkçılık
Kuzeydeki balıkçılar, kendi bölgelerindeki balık stokları tükendiği için artık Afrika ve Pasifik gibi diğer ülkelerin sularında avlanmaya başladı. Dünyadaki en büyük trol teknesinin bir ayda yakaladığı balık miktarı, 7000 yerel küçük balıkçının bir yılda avlayabileceği balığa eşit. Lisansı olmadan veya izinlerinin dışında avlanan korsan balıkçı tekneleri, inanılmaz miktarlarda balığı çalıyor, deniz yaşamını mahvediyor ve sahil ekonomilerini batırıyor.

Balık üretme çiftlikleri
Balık çiftlikleri ya da diğer adıyla kültür balıkçılığı, çoğunlukla aşırı balık avcılığına çözüm olarak sunulmuştur ancak bu kesinlikle gerçeği yansıtmaz. Karides kültür üretimi sanayi, dünyadaki en yıkıcı, sürdürülemez ve adaletsiz endüstri kollarından biridir. Balık çiftliği yapmak için Mangrovların (tropikal bir bitki) katliamı, balıkçılığın yarattığı tahribat, cinayet ve yerel toprakların katledilmesi gibi olaylar bugüne dek bir çok ülkede, insan hakları ve çevreci gruplar tarafından raporlanmıştır. Bir kilo somon balığı üretebilmek için yem olarak dört kilo balığın doğadan avlanması da balık çiftliklerinin anlamsızlığına bir başka örnektir.

İklim Değişikliği
Denizler ısınıyor, buzulları eriyor, akıntıların yönü değişiyor ve deniz seviyesi giderek yükseliyor. Deniz yaşamının ana besin kaynakları (plankton ve kriller) bir bütün olan besin zincirinin altından çekilerek ısı değişikliğinden çok ciddi anlamda etkilenmeye başladı bile. Çok sayıda mercan beyazlaşmaya ve ölüme terk edildi. 1998'de dünya mercanlarının yüzde 16’sı ciddi anlamda zarar gördü, Güney Asya ve Hint Okyanusu'ndaki resifler, mercanlarının yarısını kaybetti.

Kirlilik
Deniz kirliliği çeşitli şekillerde oluşabilir. Bunun en bilinen örneği tanker kazalarının yol açtığı kirliliktir. Her ne kadar gazete haberlerinde ilk sıralarda yer alsalar da bu tip kazaların yol açtığı kirlenme; kimyasallar, petrol, plastikler, kanalizasyon, endüstriyel deşarjlar, bilinçli boşaltım, madencilik ve denizlere dökülen genel çöplerin yarattığı sorun içinde çok küçük bir yer tutar. Örneğin plastik, suda ancak bin yıl içinde çözünür. Genellikle de kuşların, balıkların, deniz memelilerinin derilerine ya da midelerine yapışmış olarak bulunur. Öte yandan denizlerde görülen kirliliğin neredeyse yarısı karadaki faaliyetlerin sonucunda oluşur.
Karadaki doğal parklar ulusal hazine olarak kabul edilir. Denizleri de aynı şekilde korumanın zamanı gelmiştir.

Akdeniz 19 ülkeyle olan 46.000 km’lik kıyı şeridiyle Asya, Avrupa ve Afrika'yı birbirine bağlamaktadır. Binlerce yıldır uygarlığı besleyen bu bereketli kaynak şimdi ciddi bir tehdit altında. Bugün Akdeniz'in bizim korumamıza ihtiyacı var.

[MeLDa]

Tehditlere tamamen kapatılsa bile Akdeniz'in sularının tamamen yenilenmesi yüz yıla varan bir zaman alacak. Bu eşsiz doğa, deniz çayırları, deniz dağları, cold seepsleri ve 5000 metre derinliğe ulaşan çukurları içeren geniş bir ekosisteme ev sahipliği yapmaktadır.

Akdeniz dünya denizlerinin yalnızca % 0.7' sini oluşturmasına rağmen binden fazla türü barındırmaktadır ve bu miktar dünya denizlerindeki biyoçeşitliliğin % 8-9 ‘unu oluşturmaktadır. Bu türlerden bir çoğu -en az dörtte biri yalnızca Akdeniz'e özgü olmak üzere- başka hiçbir yerde bulunmamaktadır ve Akdeniz foku, yeşil kaplumbağa ve iri başlı kaplumbağa gibi türler ciddi tehdit altındadır.

Akdeniz kıyısında yaşayan milyonlarca insan, biyolojik kaynakları ve üç kıta arasında oluşturduğu köprü nedeniyle Akdeniz'e bağımlıdır. Bu kadar çok insan faaliyeti, balıkçılık, kültür balıkçılığı, petrol, doğalgaz ve nakliyat için denizin aşırı kullanımı büyük bir baskı oluşturmuştur.

Yörenin tarihini ve kültürünü şekillendiren ve destekleyen bu deniz, şimdi çok ciddi ve yakın zamanda gerçekleşmesi beklenen bir tehdit altındadır. Şu anda Akdeniz'de tamamen koruma altında olan alanlar %1'inden azını kapsamaktadır. Bu rakam, bilim insanlarının öngördüğü %20 - %50'lik oranın hayli uzağında bir çığlık gibidir. Akdeniz'in biyoçeşitliliğini koruyabilmek ve gelecek kuşaklara sağlıklı ve verimli bir deniz bırakabilmek için, acilen tam anlamıyla korunan bir deniz rezervleri ağına ihtiyaç vardır.