Yaratıcı Drama ve Örnekleri

[Fidem]

İngiltere'de "eğitimde drama", Almanya'da "oyun ve tiyatro eğitbilimi", Amerika'da da "yaratıcı drama" olarak ünlenen, yaratıcı drama ya da eğitimde drama alanına yakın zamanda süreç drama da denilmektedir. Yaratıcı drama ya da eğitimde drama alanının günümüzde, özellikle de ülkemizde, yaygın bir alan olma niteliği kazandığı görülmektedir. Dramanın, yayılırken bilimsel, eğitsel, sanatsal ve kültürel boyutlarının ya da niteliklerinin göz ardı edilmemesi önemlidir. Dramayı çekici kılan, çok yönlülüğü ve oynamaya/canlandırmaya dayalı etkili dilidir. Ancak, tüm diğer bilimsel alanlar gibi, drama eğitimi de uzun bir süreç içinde öğrenilmelidir.

Dramayı tanımlayabilmek oldukça zor olmakla birlikte, drama için oyun ve canlandırmaya dayalı olarak günlük yaşamdaki herhangi bir sözcüğün, kavramın, sesin, bir konunun, bir tablonun, bir heykelin ya da bir masalın, öykünün, şiirin ya da çocukların kendi uydurdukları öykülerin, durumların canlandırılması, oynanması denilebilir. Drama, tüm grubun katılımıyla yaratılabileceği gibi, küçük gruplarla da oynanabilir. Drama eğitimi de, ancak bu alanı bilen öğretmenlerle yapılabilir ya da yapılmalıdır.

Çocuklar, gençler ya da yetişkinlerle yapılan dramanın klasik sınıflandırılmasında, ısınma ve rahatlama, rol oynama ve pandomim, doğaçlama, oluşum ve değerlendirme aşamaları yer alır. Isınma oyunları; grubun birbirine ısınması, konuya ısınma ve rahatlamayı içeren hareketli oyunlardır. Rol oynama ve pandomim aşaması, grubun iletişim ve etkileşimini sağlama, imgelemi geliştirme, duyuları geliştirme ve pandomim yoluyla ifade becerisini geliştirmeyi içeren, ses, imge: pandomim ve dokunma, işitme, görme duyusuyla ilgili alıştırmaları içerir. Doğaçlama aşamasında, hazır bir yapıttan masal, şiir öykü, tablo, fotoğraf, heykel, gazete haberi ya da bir "hayat durumun"dan yola çıkılarak drama yaratılır, canlandırılır. Oluşumlar aşamasıysa, dramada deneyim kazanmış gruplarda hiç beklenmedik, yetkin bir doğaçlamanın ortaya çıkmasıdır. Dramanın değerlendirilmesi aşaması da, katılanların drama ortamından olumlu, neşeli, iyimser yaşantılarla ayrılmasını sağlayan sözel bir aşamadır.”

[Fidem]

Hayal kurmak ya da bir şeyleri taklit etmek küçük çocukların dünyasının önemli bir parçasıdır. Bu davranışlar en fazla oyun etkinliklerinde gözlemlenir. Drama çocukların çevrelerini keşfetmelerini sağlarken, muhakeme ve problem çözebilme gibi zihinsel becerilerin gelişmesini de destekler. Farklı drama etkinlikleri içinde çocukların dil gelişimi de artar.

Sosyal ve duygusal davranışlar, planlama ve sorumlulukları kabul etme gibi işbirliği gerektiren durumlar oyun sürecinde gelişir. Çocuk duygu ve düşüncelerini drama yoluyla ifade eder. Çocuk drama yoluyla kendini tanır.

Dramatik etkinlikler çocukları farklı rollere ve farklı bir etkinliğe katarken, motor gelişimi için elverişli durumlar sağlar. Yaratıcı drama etkinlikleri için yaratılan araç-gereçler çocukların küçük kas becerilerini geliştirir. Araçlar ve materyaller, farklı kaynaklarla oluşturulan deneyimler çocukların estetik beğenilerini geliştirmek için olanaklar sağlar.

Dramatik deneyimlerin uygun öğrenme sağlayabilmesi için, dikkatlice planlanan çevreye ve uygun seçilen etkinliklere gereksinim vardır.

Dramatik Oyun ve Rol Oyunu

Dramatik oyun çocuk tarafından başlatılır. Dramatik oyun çok iyi bir planlamayla ve yaratıcı çevre ile desteklenebilir. Çeşitli araçlar taklit oyunlarını destekler.

Örnekler:

Postacı;
Postacı çantası, posta kutusu, mektup, paket

İtfaiyeci;
Hortum, itfaiye arabası, merdiven, şapka

Bakkal/ Manav;
Önlük, sepetler, oyuncak para, yazar kasa, konserve yiyecekler ve kutular, alışveriş çantaları ve el arabası

Fırıncı;
Tava, önlük, oklava, kaşıklar, kâseler, kurabiye kalıpları, şapka

Öğrenme çevrelerinin içinde bir giyinip, süsleme köşesi geliştirin. Bir ayna, çeşitli giysiler ve tuvalet masası sağlayın. Bu köşeye kutular, alışveriş çantaları ve bavul ekleyin. Hedefler ve konulara eşlik etmeleri için köşeye değişik malzemeler ekleyin.

Evcilik köşesi rol oyunu için fırsatlar sağlar.

Evcilik köşesinde şunlar bulunabilir.
• Lavabo, raflı dolap, fırın ve buzdolabı, sandalyeler, masanın yer aldığı mutfak
• Oturulacak rahat bir yer, kitaplar, gazeteler, dergilerinde yer aldığı oturma odası
• Giysiler, sandık ve oyuncak bebek beşiği ile yatak odası
Oyuncaklar (etnik) yöresel karakterler gösteren giysilerle ve farklı ölçülerde olabilir.

Çeşitli araçlar dramatik oyunu teşvik edebilir.

Örnekler; Daktilo, eski fotoğraf makinesi, tamir araçları, saatler, süreölçer, el feneri, evrak çantası, süpürge, paspaslar, çöp kutusu, plastik yiyecekler, adres defteri, telefon rehberi, haritalar, pusula.

Rol oyunları için uygun bir blok köşesi tercih edilir. Çeşitli inşa malzemeleri gibi bir birinin içine girebilen parçalı bloklar sağlayın. Yönlendirmek için yapı aksesuarları ekleyin. Arabalar, kamyonlar, uçaklar, trafik işaretleri, artık malzemeler, hayvanlar ve mobilyalar gibi aksesuarlar ekleyebilirsiniz. Rol oyunları için uygun hareket ve inşaat yapılabilecek açık alanlar hazırlayın.

Yaratıcı Drama

Yaratıcı drama, bir olayın, nesnenin ya da hikâyenin çocuklar tarafından duygu ve düşüncelerini katarak, yeniden biçimlendirerek, canlandırma sürecidir. Dramatik canlandırmalar içinde yeniden anlatılan hikâyeler yaratıcılık, anlama, düzen, dil ve dinleme becerilerini geliştirir.

Parmak oyunları yaratıcı dramanın yapılmasını cesaretlendirmek için kullanılabilirler. Araç gereçler yaratıcılığı uyarmak için mutlaka sağlanmalıdır.

Önerilen parmak oyunları:

Beş Küçük Maymun

Beş küçük maymun yerde oynuyor,
Biri kaçtı ve dört kaldı.
Dört küçük maymun bir ağaçta gürültü yapıyor,
Biri kaçtı ve sonra üç maymun kaldı.
Üç küçük maymun hayvanat bahçesinde yaşıyor,
İçlerinden biri kaçtı ve sonra iki kaldı.
İki küçük maymun güneş altında oturuyor,
Biri kaçtı ve sonra biri kaldı.
Bir küçük maymun hepsi ayrılınca yalnız kaldı,
Oda kaçtı ve şimdi hepsi geri geldi.

Betty Ruth Baker
Araçlar: Kese kağıtlarından kuklalar yapın.

Hayvanat Bahçesindeki Maymunlar

Bir kahverengi maymun hayvanat bahçesinde yaşıyor,
İşte diğeri geldi ve şimdi iki maymun oldu.
İki kahverengi maymun ağaçta oturuyor,
İşte diğeri geldi ve şimdi üç maymun oldu.
Üç kahverengi maymun dışarıda oynuyor,
İşte diğeri geldi ve şimdi dört maymun oldu.
Dört kahverengi maymun atlıyor ve zıplıyor,
İşte diğeri geldi ve şimdi beş maymun oldu.
Beş kahverengi maymun hayvanat bahçesinde oynuyor,
Beş kahverengi maymun size bakıyor.
Betty Ruth Baker ,Araçlar: Kuklalar yapın.

Beş Küçük Yavru Kedi

Beş küçük kedi yavrusu dışarıda oynuyor,
İçlerinden biri kaçtı ve sonra dört kedi yavrusu kaldı.
Dört küçük kedi yavrusu benimle oynuyor,
İçlerinden biri kaçtı ve sonra üç yavru kedi kaldı.
Üç küçük kedi yavrusu sizinle oynuyor,
İçlerinden biri kaçtı ve sonra iki yavru kedi kaldı.
İki küçük kedi yavrusu güneş altında oynuyor,
İçlerinden biri kaçtı ve sonra bir yavru kedi kaldı.
Bir küçük kedi yavrusu güneşli bir günde,
Bir küçük kedi yavrusu kaçışıyor.
Betty Ruth Baker
Araçlar: Kedi başlıkları yapın.

Kar Taneleri

Beş küçük kar tanesi yere düşüyor,
(Ellerinizi başınızın yukarısından yere doğru hareket ettirin)
Birincisi “ ben yere dokunuyorum” dedi
(baş parmağı gösterilir)
İkincisi “ben ses çıkarmadım” dedi.
(işaret parmağı gösterilir)
Üçüncüsü “ben kabarık ve beyazım” dedi.
(orta parmak gösterilir)
Dördüncüsü “ben sevimli görünürüm” dedi.
(yüzük parmağı gösterilir)
Beşincisi “güneş parlıyor” dedi.
(serçe parmağı gösterilir)
Sonra yerde görünen beş kar tanesi eridi.
(eller arkaya saklanır)
Betty Ruth Baker
Araçlar: beyaz atkı ya da beyaz kâğıt flama canlandırma için kullanın.

Palyaçolar

Beş eğlenceli palyaço bir sıra halindeler.
(elinizi gösterin)
Birinci palyaço insanları selamladı.
(başparmağı eğin)
İkinci palyaço bir yarışta koşuyor.
(işaret parmağını hareket ettirin)
Üçüncü palyaço komik bir yüze sahip.
(orta parmağı hareket ettirin)
Dördüncü palyaço bir halkada atlıyor.
(yüzük parmağı hareket ettirin)
Beşinci palyaço şarkı söylemeye başladı.
(serçe parmağı hareket ettirin)
Beş eğlenceli palyaço bir sıra halindeler
(elinizi gösterin)
Onlar güle güle demek için sallanıyorlar ve şimdi gitme zamanı.
(elinizi sallayın)
Betty Ruth Baker
Araçlar: kese kâğıdından ya da kâğıt tabaklardan bir palyaço yüzü yapın.

Yavru Ayılar

Beş küçük yavru ayı oynamak için hazırlar.
(elinizi gösterin)
Birincisi “mutlu bir güne sahibiz” dedi.
(başparmağınızı hareket ettirin)
İkincisi “biraz eğlenmek için hazırım” dedi.
(işaret parmağı hareket ettirin)
Üçüncüsü “güneşi görebilirim” dedi.
(orta parmağı hareket ettirin )
Dördüncüsü “ben Mary’le oynayacağım” dedi.
(yüzük parmağı hareket ettirin)
Beşincisi “ben Jerry’le oynayacağım” dedi.
(serçe parmağı hareket ettirin)
Beş küçük yavru ayı kaçışıyor.
(parmaklarınızı oynatarak ellerinizi arkaya saklayın)
Betty Ruth Baker
Araçlar: Beş oyuncak yavru ayı sağlayın ya da yavru ayı kuklaları yapın.

Arabalar

Mavi boyalı küçük bir araba
(başparmağı gösterilir)
düt, düt- diğeri geldi ve sonra iki araba oldu.
(başparmak ve işaret parmağı gösterilir)
iki küçük araba görünüyor.
düt, düt- diğeri geldi ve sonra üç araba oldu.
(başparmak, işaret parmağı ve orta parmak gösterilir)
Üç küçük araba; biz hala buradayız.
düt, düt- diğeri geldi ve sonra dört araba oldu.
(başparmak, işaret parmağı, orta parmağı ve yüzük parmağı gösterilir)
Dört küçük araba dışarıda gidiyor.
düt, düt- diğeri geldi ve sonra beş araba oldu.
(başparmak, işaret parmağı, orta parmağı, yüzük parmağı ve serçe parmağı gösterilir)
Düt, düt. Beş küçük araba gidiyor.
Araçlar: Çeşitli boyutlarda kutular kullanarak araba yapın.

Kuklalar yaratıcı drama ya da dramatik oyunun önemli bir parçasıdır. Çocuklar kuklalarla oynarken, kendilerini anlatırlar. Kuklalar hayal gücüyle canlandığında hayat bulan cansız varlıklardır. Puppet (kukla) sözcüğü Latince de “pupa” kız ya da oyuncak bebek anlamındadır.

Kuklalar çeşitli malzemelerden yapılabilir. Kese kağıdı, zarflar, kağıt toplar, eldivenler, çoraplar, kağıt tabaklar ve çeşitli kağıt ürünler gibi yumuşak ve esnek hammaddelerle kuklalar yapılabilir. Satın alınabilen çeşitli kuklalarda vardır.

Gösterilen kuklalar yaratıcı dramayı cesaretlendirir. Bir çamaşır ipi, kukla ağacı, önlük ve kukla sahnesi dramatik oyunları cesaretlendirir ya da yaratıcı dramaları motive edebilir.

Müzik çocuk dünyasının bir parçasıdır. Çocuklara dans ve şarkı söylemeyle fikirlerini ve duygularını aktarma olanaklar sağlanmalıdır. Çocuklar için çeşitli şarkılar, kasetler ve teyp sağlayın. Müziğe eşlik etmesi için araç gereç sağlayın.

Yaratıcı drama cesaretlendirmek için şarkıların canlandırılmasını sağlayacak araçlar yapın ve şarkıları seçin. Çocukların bağımsız bir şekilde kullanmaları için araç gereçleri kutular ya da çantaların içine koyun. Örneğin; Vadi İçindeki Çiftçi (çiftçi- şapka, eşi için- önlük, çocuklar için oyuncak, dadı için fincan, köpek için başlık, kedi için ve fare için başlıklar). Benzer melodiler kullanarak sözler yazın. Şarkıları dramatize ederek söyleyin. Yaratıcı drama etkinliklerini zenginleştirmek için araç gereçler sağlayabilirsiniz.

Örnekler:

Parkın İçinde

Parkın içinde koşup ve oynayacağız,
Koş ve oyna, koş ve oyna.
Parkın içinde koşup ve oynayacağız,
Bugün koş ve oyna.
Parkın içinde hoplayıp ve zıplayacağız,
Hopla ve zıpla, hopla ve zıpla.
Parkın içinde hoplayıp ve zıplayacağız,
Bugün hopla ve zıpla.
Parkın içinde ip atlayacağız,
İp atla, ip atla.
Parkın içinde ip atlayacağız,
Bugün ip atla.
Parkın içinde toplarla oynayacağız,
Toplarla oyna, toplarla oyna.
Parkın içinde toplarla oynayacağız,
Bugün toplarla oyna.
Parkın içinde etrafta zıplayacağız,
Etrafta zıpla, etrafta zıpla.
Parkın içinde etrafta zıplayacağız,
Bugün etrafta zıpla.
Parkın içinde birçok eğlenceye katılacağız,
Bir çok eğlenceye katıl, eğlenceye katıl.
Parkın içinde birçok eğlenceye katılacağız,
Bugün eğlenceye katıl.
Betty Ruth Baker

Hayvanat Bahçesine Gezi

Bugün hayvanat bahçesine gidilecek,
Bugün hayvanat bahçesi, bugün hayvanat bahçesi.
Bugün hayvanat bahçesine gidilecek,
Bugün hayvanat bahçesine gidilecek.
Hayvanat bahçesinde hayvanlar yaşar,
Hayvanat bahçesinin içinde hayvanat bahçesinin içinde.
Hayvanat bahçesinde hayvanlar yaşar,
Bugün hayvanat bahçesinin içinde.
Kafesin içinde aslanı gör,
Hayvanat bahçesinin içinde, hayvanat bahçesinin içinde.
Kafesin içinde aslanı gör,
Bugün kafesin içinde.
Ağacın üzerinde maymunu gör,
Ağacın üzerinde, ağacın üzerinde.
Ağacın üzerinde maymunu gör,
Bugün hayvanat bahçesinde.
Yürüyüş yapan fili gör,
Yürüyor, yürüyor.
Yürüyüş yapan fili gör.
Bugün hayvanat bahçesinde.
Alkışlayan foku gör,
Şimdi alkışlıyor, şimdi alkışlıyor.
Şimdi alkışlayan foku gör,
Bugün hayvanat bahçesinde.
Muhteşem çizgili zebrayı gör,
Muhteşem çizgili, muhteşem çizgili.
Muhteşem çizgili zebrayı gör,
Bugün hayvanat bahçesinde.
İşte büyük ve kahverengi ayıyı gör,
Büyük ve kahverengi, büyük ve kahverengi.
İşte büyük ve kahverengi ayıyı gör,
Yürüyüş yapan fili gör,
Yürüyor, yürüyor.
Yürüyüş yapan fili gör.
Bugün hayvanat bahçesinde.
Alkışlayan foku gör,
Şimdi alkışlıyor, şimdi alkışlıyor.
Şimdi alkışlayan foku gör,
Bugün hayvanat bahçesinde.
Muhteşem çizgili zebrayı gör,
Muhteşem çizgili, muhteşem çizgili.
Muhteşem çizgili zebrayı gör,
Bugün hayvanat bahçesinde.
İşte büyük ve kahverengi ayıyı gör,
Büyük ve kahverengi, büyük ve kahverengi.
İşte büyük ve kahverengi ayıyı gör,
Bugün hayvanat bahçesinde
Hayvanat bahçesinde hayvanları gördük,
Hayvanat bahçesinde hayvanat bahçesinde
Hayvanat bahçesinde hayvanları gördük,
Bugün hayvanat bahçesinde.
Betty Ruth Baker
Araçlar: hayvan maskeleri ya da kuklalar yapın.

Beş Şişman Ördek

Beş şişman ördek, beş şişman,
Onlar nasıl yüzüyor gör, onlar nasıl yüzüyor gör.
Onlar kıyıya doğru yüzer ve civarda yürür
Beş şişman ördek
Betty Ruth Baker
Araçlar: Ördek şapkası, maskesi ya da kuklalar.

Sonuç

Drama küçük çocukların yaratıcılığını zenginleştirebilir. Küçük çocukların deneyimlerini kapsayan yaratıcı drama ve dramatik oyun etkinlikleri içinde uygulama fırsatı sağlayın. Yaratıcı drama ve dramatik oyunlar çocukların bilişsel, motor, sosyal ve duygusal davranışlarını ve onların estetik duygusunu geliştirir.

KAYNAKLAR

Ruth, Baker, Betty (1992). Fingerplays: An Idea from the Past with Learning Opportunities for the Present and Future. Paper presented at the Annual Meeting of the Association of Childhood Education İnternational.
Ruth, Baker, Betty (1996). Drama and Young Children

[Fidem]

Yapacağınız drama için sadece gazete ve 2 büyük çop torbası tabii birazda çılgınlık gerekiyor...Oldukça eğlenceli bir drama...Elinizde ,çocuk sayınız kadar tek sayfa halinde gazeteler olsun önce her çocuğa tek yaprak gazete dağıtın bir de kendiniz alın.Çocuklara elinizde ki gazetede neler görüyorsunuz sorusuna cevaplar alın...
Daha sonra elinizdeki tek yaprak gazeteden bir şekil düşünün örneğin ortadan elinizle büzerek benim gazetem aslında bir "papyon" deyin.Çocuklara sırası ile peki sizin gazeteniz ne olabilir acaba diye soru yöneltin.Oldukça ilginç ve hayalgücünün doruklarında cevaplar gelecektir.(düdük,yelpaze,şapka,kıravat,kemer,keba p vs.....)
Çocuklara ben bir uçurtma yapmaya karar verdim hadi hepimiz uçurtmalarımızı uçuralım hava çok güzel dediğiniz de bütün sınıf müzik eşliğinde uçurtmasını uçurur.....
Sonra siz müziği kapatıp Aaaaaa! Aslında bu bir tarla hadi herkes tarlasını yere koysun ve tarlada tohum olsun miniciksiniz daha çocuklar gazete üzerinde minicik olur..Eveeeet tohumlar yavaş yavaş büyüyor.Galiba kocaman ağaç oldular ağaçlar ne kadar sessiz....Şimdi ağaçlardan bazılarına dokunucam ve birer kelebek olacaklar kelebekler ağaçların arasında çılgınca uçacaklar...(Bu arada müzik olabilir size kalmış...)şimdi de ağaçlar birer tırtıl ve kelebeklerle birlikte dost olmuşlar çok mutlular ve mutluluk dansı yapıyorlar..
Öğretmen bu arada karnına çöp torbasını tutar ve açar ormana bir kanguru gelmiş isterseniz bu aç kangurunun karnın doyuralım ne dersiniz.Çocuklar yerde serili gazeteleri sizin tuttuğunuz çöp torbasını içine doldurur.siz bu çöp torbasını bağlayıp 2 tane top yapar çocukları 2 gruba ayırıp tren olalım çocuklar herkes vagon aman vagonlar birbirinden sakın kopmasın dersiniz çocuklardan 2 tanesini lider seçer sıraların karşısına geçirir ellerine çöp torbasından yaptırdığınız topu verirsiniz....
Arkadaşlarına lider çocuklar sıra ile topu atarlar mesafeyi siz ayarlayın her atılan çocuk topu kapar lidere atar ve çömelir.Lider 2. sıradaki çocuğa atar o da lidere atar ve çömelir bu şekilde her çocuk sıra ile atmış ve çömelmiş olur...İlk bitiren grup 1. olur ve allkışlanır...
Bu drama gerçekten çok basit ve birçok amacınıza ulaşıyorsunuz en başta hayalgücü gelişiyor,sıra beklemeyi,yenmeyi yenilmeyi, v.s..... öğrenmiş oluyor..
(Okulda yardımcısı olmayan arkadaşlar sınıf toplamada çöp torbasını karnınıza koyup açarak kanguru çok acıkmış gibi.... bir çalışma ile çocuklara sınıfı sevdirerek temizletebilirsiniz.

[Fidem]

Siz uçmak isteyen çocuğun öyküsünü hiç duydunuz mu? Şimdi size bu çocuğun öyküsünü anlatmak istiyorum.

Birge, tatlı mı tatlı, akıllımı mı akıllı, bir o kadar da meraklı bir kızmış. Ama en büyük merakı, en büyük isteği neymiş biliyor musunuz? Uçmak. Gece gündüz, oynarken, uyurken, yolda yürürken hep uçmayı düşlermiş.

Bir gün gökyüzüne bakıp hayaller kurarken, aklına bir fikir gelmiş. Neden bir balona binip uçmayı denemiyorum? diye düşünmüş. Hemen evlerinin altındaki oyuncakçıya gidip birkaç tane balon almış. Büyük bir heyecanla balonlarını şişirmeye başlamış. Ama o kadar heyecanlıymış ki, balonlarını bir türlü şişiremiyormuş. Birge’ye biraz yardım edelim mi? Haydi hep beraber üfleyelim. (hep beraber üfleme hareketi yapılır, bir balonu üflüyormuş gibi.) bir ses duyuyorum, galiba balonlar patlak. Dinleyin, bakın fıss, fıss. (Fıss, fıss) Tekrar şişirelim (üfleme). Yine olmadı (fıss, fıss).

Birge kızmış ve balonu yere atmış. O sırada aklına bir şey gelmiş. Zaten kendi şişirdiğim balonla uçamam ki, bir uçan balon bulmam gerekir diye düşünmüş. Tam bu sırada uzaktan geçen baloncuyu görmüş. Hem de baloncu uçan balonlar satıyormuş. Baloncuya doğru koşmaya başlamış. (Olduğu yerde koşma hareketi) Baloncu amcanın yanına gelmiş. Ama doğrusu nefes nefese kalmış. (kesik kesik nefes alıp verme) Biraz dinlendikten sonra baloncu amcadan tam beş tane balon almış. Artık uçmam için hiçbir engel kalmadı diye düşünmüş. Balonları eline almış ve kollarını yukarı doğru uzatmış. Uzatabildiği kadar yukarı uzatmış, ayaklarının üzerinde yükselmiş, yükselmiş. (ayak ucunda yükselerek elleri yukarı doğru uzatma) ellerini uzattıkça uzatıyormuş; ama gücü kesilmiş ve birden yere doğru eğilmiş. (nefes bırakıp, kollar aşağıda, belden eğilme). Tekrar uzanmış (uzanma), eğilmiş (eğilme), uzanmış, uzanmış, uzanmış. Galiba oldu derken, aslında hala ayaklarının yerde olduğunu fark etmiş. Birge nasıl üzülmüş, size anlatamam. O kadar üzülmüş ki, yanındaki duvarın üzerine oturmuş. Bu işi nasıl yapabileceğini düşünürken yakınlardan geçmekte olan trenin sesiyle kendine gelmiş. Tren çuh, çuh, çuh (çuh, çuh,) sesleriyle geçmiş gitmiş. Trenin arkasından bakarken bahçedeki güzel çiçekleri görmüş. Güzel bir çiçek kokusu insanı her zaman mutlu eder diye düşünmüş. Çiçekleri koklamaya başlamış. (derin derin koklama). Ne yazık ki çiçeklerde Birge’yi mutlu edememiş. Birge hala mutsuzmuş. Sizce ona ne yapmasını söyleyebiliriz? (Çocuklar kendi fikirlerini söylerler. Aralarından biri uçak fikrini söylemezse eğitimci bunu hatırlatabilir.) Çocuklar, uçağa ne dersiniz? Niye daha önce aklımıza gelmedi. Uçmanın en kolay ve en güzel yolu bu.

Evet Birge de aynı bizim gibi, böyle düşünmüş ve koşarak annesine gitmiş. Olanları anlatınca annesi gülmüş ve ona sıkıca sarılmış. (Kendi kendine sarılma).

Tabii Birgeciğim sen uçmayı bu kadar çok istiyorsan babanla konuşup bir şeyler yapabiliriz. Belki ilk gezimize uçakla gideriz. Hem sana gökyüzünden göstermek istediğim o kadar çok şey var ki, demiş. Ve Birgeler ilk gezilerine uçakla gitmişler. Birge gökyüzünde çok mutlu olmuş ve uçmanın gerçekten çok güzel bi şey olduğuna bir kez daha karar vermiş.

NOT: Eğitimci öykü anlatırken rahatlama çalışmalarını önce kendisi yaparak model olur. Her çalışma birkaç kez yapılmalıdır. Ancak amacın jimnastik değil, rahatlama ve nefes açma çalışmaları olduğu unutulmamalıdır. Parantez içindeki bilgiler (hareket ve ses çıkarma) çocuklara uygulattırılır.

[Fidem]

MEVSİMLER

MATERYALLER: yeşil, mavi, sarı ve beyaz kumaşlar; şapka, atkı, süpürge

1- çocuklar yarım daire şeklinde otururlar.

2- eğitimci yeşil örtüyü alarak çocuklara ne renk olduğunu sorar.

3- yeşil cevabı aldıktan sonra eğitimci gözlerimizi kapatalım ve "kendimizi ilkbahar mevsiminde piknikte, yemyeşil çimenlerinüzerinde oturuyor olarak düşünelim" der.

4- çeşitli sesleri ve doğadaki farklı kokuları söyleyerek çocukları yönlendirir.(kuş sesi, dere sesi, çimen kokusu, çiçek kokusu, toprak kokusu vb.)

5- eğitimci şu yönergeleri verir: "ip atlayalım.", "top oynayalım."

6- "yağmur başladı!" yönergesini verir. çocuklar minderlere geçerler. yağmurun dinmesini beklerler.

7- yeşil örtü kaldırılır. yağmur diner, günler geçer havalar ısınır. yaz mevsimi gelmiştir.

8- eğitimci "haydi şimdi yüzmek için denize girelim." der. mavi örtüyü yere serer.

9- çocuklar farklı şekillerde yüzerler (yüzüstü, sırt üstü, ileri-geri vb.)

10- sonra kızgın kumlardan hplaya zıplaya geçilir.

11- tatil sona ermiş ve okullar açılmıştır. havalar soğumaya, yağmurlar yağmaya başlamıştır. sonbahar mevsimi gelmiştir.

12- eğitimci sarı örtüyü sererek "herkes şemsiyelerini açsın, su birikintilerine basmadan yürüsün." yönergesini verir.

13- rüzgar kuvvetli esmektedir ve şemsiyelerini kuvvetli utmaları gerekir.

14- ağaçlar yapraklarını dökmüştür. onların üzerinde çıtır çıtır yürümek çok güzeldir.

15- eğitimci son olarak "bembeyaz bişey yağıyor." der. kar cevabını alınca beyaz örtüyü serer.

16- kartopu oynamak için sıkıca giyinerek dışarı çıkarlar.

17- kartopu oynadıktan sonra bir arkadaşlarını beyaz örtüye sararak, kafasına şapka, boynuna atkı ve eline süpürge takarlar.

18- hep birlikte kardan adam şarkısı söylerler.

DEĞERLENDİRME: eğitimci tüm örtüleri yan yana dizerek "hangi örtüde nler yaşadık?" ve "bir yılda kaç mevsim varmış?" sorularını yöneltir.

[Fidem]

Yaş grubu:
7-14

Grup büyüklüğü:

Tüm sınıf veya daha küçük bir grup
Gerekenler:
Daire şeklinde oturulacak bir boşluk

Aktivite

Bu aktivite dairesel hikaye anlatımı şeklinde yapılmaktadır, her çocuk hikayeye sırayla bir cümle eklemektedir. Fakat bu sefer çocuklara, "iyi haber şu ki..." ya da "kötü haber şu ki..." diye başlamalarını söyleyin.
Çocukların iyi ya da kötü haberlerinin bir önceki çocuğun söylediği ile bağlantılı olmasını sağlayın. Hangi durumda iyi veya kötü haberin bu hikayeye uygunluk göstereceği bazen zor olacaktır. Bu durumda hikayeyi sizin başlatmanız ve pek çok olasılık yaratmanız işe yarayacaktır.
Örneğin;

Öğretmen: Bu, küçük bir köyün dışında,
küçük bir evde ve çok mutsuz olarak
yaşayan Ayşe, Mehmet ve ailesinin
hikayesidir.

Çocuk A: iyi haber, daha büyük bir eve
taşınacaklarmış.

Çocuk B: Kötü haber, yeni evin çok odası
olmasına rağmen, odaların şimdiki
evdekinden çok daha küçük olmasıymış.

Çocuk C: İyi haber, aileye küçülme tozu
verilmiş ve hepsi de küçülmüşler.

Çocuk D: Kötü haber, bütün yiyecekleri çok yüksek bir dolaba konmuş ve
yetişemiyorlarmış.

Bu aktivite çocukları, bir önceki arkadaşlarını iyice dinlemelerine ve onlara cevap vermelerine cesaretlendirir. Bu beceriler grup çalışmasında çok önemlidir. Onların bu becerileri geliştikçe, siz kurallarda değişiklikler yapabilirsiniz, böylece bir önceki çocuğun söylediğinin tam:tersine fikir üretmelerini de önlemiş olursunuz. Örneğin çocuk D, "kötü haber, küçültme tozu işe yaramadı" dememelidir.

[Fidem]

Kayıp Mazeret Dilekçesi

Yaş grubu:
7-14

Grup büyüklüğü:
3 kişilik gruplar

Gerekenler:
Özel bir materyal gerekmez.

Aktivite

Her gruptaki üçlüye, bir öğretmen, bir müdür ve bir de öğrenci rollerini üstlenmelerini ve aşağıdaki oyunu canlandırmalarını söyleyin.
Okul yenidir ve okula gelmeyen çocuklar için katı kuralları vardır. Çocukların okula döndükten i/k gün anne veya babalarından, neden gelmediklerini açıklayan bir kağıt getirmeleri gerekmektedir.
Çocuk kendi mazeret dilekçesini bulamamaktadır. Annesi yazmıştır, fakat o belki de almayı unutmuştur. Ya da yolda düşürmüş olabilir. Öğretmene ne söylemelidir? Öğretmen çocuğa inanıp inanmamakta tereddütlüdür ve müdüre gider. Öğretmen ne söyleyecektir?
Müdür ne söyleyecek ve ne yapacaktır?

[Fidem]

Şekil Verme

Yas Grubu
5-14

Grup büyüklüğü:
Çiftler
Gerekenler:
Geniş bir alan, teyp, kaset

Aktivite

Her çiftteki çocuklara kimin "A", kimin "B" olacağına karar vermelerini söyleyin. "A" nın bir miktar oyun hamuru görevi göreceğini, 'B" nin de
"A"ya bir sekil vereceğini açıklayın.
Modellerin mutlaka belli bir şeye benzemesi gerekmemektedir. Çocuklar modelleri ile uğraşırken hafif bir müzik çalmak faydalı olacaktır. Çocuklar birkaç dakika beraber çalıştıktan sonra, "B" lere, durup kendi sanat eserlerini övmelerini söyleyin. Sonra da "A"lara, pozisyonlarını değiştirmeden odanın etrafında dolaşmalarını söyleyin. Bazıları bunu diğerlerinden daha zor yapacaklardır. Daha sonra çiftlerden rollerini değiştirmelerini isteyin.

İzleme
Çocukların oyun hamuru ile çalışmalarını sağlayın. Çiftleri bozmayarak birbirlerinin gerçek modellerini, hamurdan yapmalarını isteyin yapmalarını isteyin

[Fidem]

Yaş grubu:
9-14

Grup büyüklüğü:
Bütün sınıf, çiftler halinde

Gerekenler
Geniş bir alan

Aktivite

Her çifte bir durum örneği verin ve bunu sessiz bir drama haline getirmelerini söyleyin. Durumlar aşağıdaki gibi olabilir:
• Evde patates kızartıyorsunuz tava birden alev alıyor. Komşunuza gidip, onun telefonunu kullanarak itfaiyeyi arayacaksınız. Sesiniz kısılmış ve konuşamıyorsunuz. Söylemek istediğinizi nasıl anlatacaksınız?
• Derede bir köpek boğuluyor ama siz kendi başınıza ona ulaşamıyorsunuz. En yakındaki kişiye koşuyorsunuz ve gelip size yardım etmesini sağlamaya çalışıyorsunuz. Hiç bir kelime kullanmadan ne yapmasını istediğinizi açıklayın.
• Bir doğum günü partisi için kek pişiriyorsunuz ama yumurtayı yere düşürüyorsunuz ve başka yumurtanız da kalmamış. Komşunuzun evine gidip, hiç bir kelime kullanmadan ne istediğinizi ve neden istediğinizi açıklayın.
• Her çifte kendi sessiz dramalarını sınıfın geri kalanına anlatmalarını söyleyin.

İzleme

Çocuklar bu şekilde çalışma konusunda kendilerine güven duyunca, benzer bir durumu kendilerinin düşünmelerini ve durumu bilmeyen bir eşle çalışmalarını söyleyin. Eş, anlatmaya çalışılan sorunu tahmin edebilecek mi?

[Fidem]

Öğrenme Alanı: Genel Hükümler
Ünite: Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırılması
Kazanımlar:
· Temel Hak Ve Hürriyetlerin genel ve özel sınırlamalarının bulunduğunu fark eder.
· Toplumsal yaşamı düzenleyen yasaların varlığını ve önemini fark eder.
· Farklı durumlara ait duygu ve düşüncelerini ifade eder.
Etkinlik Örnekleri
Giriş Etkinlikleri:
1. Öğretmen “Sınıf içinde yüzlerce balon var. Uçuşuyorlar. Bunları iplerinden tutarak yakalayın ve sınıf kapısının önünde biriktirin” denir. Onların hayal güçlerini harekete geçirilir.
2. “Balonlar uçarken zorlandık mı?”, “Acaba balonlar konuşuyor olsaydı bize neler söylerdi?”, “Onları kapı önünde bir araya getirmekte güçlük çektiniz mi? Sorularına yanıt aranır.
Geliştirme Etkinlikleri:
3. Sınıfın çember biçimini alır. Her öğrenci yanındaki ile eş olur. Eşlerden biri “A” , diğeri “B” olur. Oyunun adı” Gülmek Yasak”. “A” oyuncusunun amacı amacı arkadaşını güldürmeye çalışmak. Ancak “B” oyuncusunun hiç gülmemesi gerekiyor. Gülen oyuncular oyun dışı kalır.
4. Öğretmenin, günlük yaşamımızda da tıpkı bu oyunda olduğu gibi bazı sınırlılıklar vardır demesi ve “bu sınırlılıklar neler olabilir?” , “örneğin insan hürüm diyerek her istediğini yapabilir mi?” sorularını sınıfa sorulur ve öğrencilerin bir bölümüne söz hakkı verilir.
5. Sınıfın beş gruba ayrılır. Gruplara “Temel hak ve hürriyetlere neden sınırlamalar gelir?” sorusunun sorulur. Her grubun kendi içinde tartışmaları ve konuştukları ile ilgili bir oyun oluşturmaları istenir. Her gruba yeterli süre verilir.
6. Her grubun oyunu sırayla izlenir.
7. Oyunların sonunda temel hak ve hürriyetlere neden sınırlamalar geldiğinin maddeler halinde tahtaya yazılır.
Sonuç Etkinlikleri:
9. Öğretmenin her gruptan bir kişiye neden bu sınırlamaları seçtiklerini sorar.
10. Öğretmen temel hak ve hürriyetlerin genel ve özel sınırlamalarını kısaca özetler ve dersi bitirir.