Milli mücadelenin ateşlenmesinin yıldönümü 19 Mayıs 1919 bugün törenlerle kutlanıyor.
19 Mayıs 1919 milli mücadele meşalesinin ateşlendiği ve Anadolu'da yeni bir devletin temellerinin fiilen atıldığı gün oldu. Birinci Dünya Savaşı'nın galibi olan itilaf devletleri, Osmanlı İmparatorluğu'nu kağıt üzerinde paylaşmıştı.

Bu planlara göre, Türk ulusunun siyasi varlığı bütünüyle yok ediliyor ve üzerinde yaşadığı bin yıllık vatanı da ufak bir bölge dışında elinden alınıyordu. 30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Mütarekesi hükümlerine dayanarak 1 Kasım 1918'den itibaren Türk vatanının bazı yerleri işgal edilmeye başlandı. Türk ordusu dağıtılırken ülke içinde çeşitli ayrılıkçı örgütler ayaklanma hazırlıklarına girişmişti.

Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasından sonra Mustafa Kemal, 13 Kasım 1918'de İstanbul'a gelerek yaklaşık 6 ay burada kaldı. Bu süre içerisinde vatanın kurtuluşu için çeşitli girişimlerde bulundu.

Padişahla birkaç kez görüşerek ona bu konudaki düşüncelerini aktardı. Güçlü bir hükümetin kurulması için çaba gösterdi. Basın yoluyla geniş kitleleri bilgilendirmeye, halkı aydınlatmaya çalıştı.

Milli mücadeleyi Anadolu'dan başlatmak için öncelikle birer görevle Anadolu'ya geçilecek, mecbur kalınmadıkça görev terk edilmeyecek, görevi bırakmak gerektiğinde asla İstanbul'a dönülmeyecek, çalışmalar gayrı resmi bir biçimde sürdürülecekti.

Samsun, o dönemde doğrudan Dahiliye Nezareti'ne bağlı Canik Sancağı'nın merkez ilçesiydi. Karadeniz kıyısındaki bu şirin kasaba, Birinci Dünya Savaşı'nın yükünü taşıyan yerlerden biriydi.

Samsun, aynı zamanda Pontus faaliyetlerinin de yoğun olduğu bir yerdi. Karadeniz'de dolaşan İtilaf Donanmasından, Yunan savaş gemilerinin varlığından cesaret alan ve Samsun Rum Metropoliti Germanos tarafından örgütlenen Pontus çeteleri sokaklarda dolaşıyor, asayişi bozuyor, köylere baskınlar düzenliyor; evleri, binaları ateşe veriyor ve korumasız Türkler'i öldürüyorlardı.

Mustafa Kemal Paşa, Dokuzuncu Ordu Kıtaatı Müfettişliği'ne atandıktan sonra Harbiye Nezareti'nden çıkarken çok heyecanlıydı. O, İkinci Meşrutiyet'in çalkantılı döneminde siyasete bulaşmamış, girdiği bütün savaşlarda zafer kazanmış başarılı bir kumandandı. İşte bu noktada Mustafa Kemal Paşa ile Samsun'un, bütün Anadolu'nun ve Türk milletinin kader çizgisi kesişti.

15 Mayıs 1919'da İzmir'in Yunanlılar tarafından işgalinden 1 gün sonra 9. Ordu Müfettişliği'ne atanan Mustafa Kemal, karargahına aldığı bazı arkadaşlarıyla İstanbul'dan Anadolu'ya hareket etti. Mustafa Kemal'in 19 Mayıs 1919'da Samsun'a ayak basmasıyla birlikte bir milletin kaderi değişiyordu. Samsun'da ve daha sonra da Havza'da yapılan hazırlıklar ilk kurtuluş meşalesini tutuşturdu.

Türk tarihine geçen 19 Mayıs 1919, Anadolu'da yeni Türk devletinin fiilen temellerinin atıldığı gün oldu. Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasına uzanan sürecin de başlangıcı olan 19 Mayıs'ı doğum günü kabul etti.