ikLim KuşakLari

[aLiCaN]

Dünyanın çeşitli bölgelerini içine alan ayrı ayrı sıcaklıktaki yerlerin meydana getirdiği genel iklim alanları. İklim kuşakları da, mevsimler gibi dünyamızın ekseninin 230 1/2 eğik oluşundan ileri gelmektedir. Bunlar ısı kuşak soğuk kuşak, orta kuşaktır.

Isı kuşak : Dünyamızın güneş ışığım en iyi alan yeri ekvator ile bunun 230 1/2 güney ve kuzeyine kadar uzanan bölgelerdir. Bu bölgelerin her yerinde yılda iki defa güneş ışığı dikey olarak düşer. Başka zamanlarda da dikeye yakın bir durumda düşer. Bundan ötürü dünyamızın en sıcak yerleri yengeç ve oğlak dönenceleri arasında bulunur ve buraya ısı kuşak adı verilir. Isı kuşağın hepsinin genişliği 47° dir. Bu bölge sıcak

olduğu kadar en çok yağış meydana gelen bir yerdir, çünkü buharlaşma da sıcaklıkla birlikte artar. Bundan ötürü hem çok sıcak hem de çok yağışlı olan ısı kuşakta son derece sık ağaçlı ormanlar bulunur.

Soğuk kuşak : Dünyamızın en soğuk yerlerini, bu arada güney ve kuzey kutup bölgelerini içine alır. Dünyamızın ekseninin eğikliğinden ötürü burada da sınırlar her iki kutup noktalarının 23° 1/2 yanlarına kadar uzanır. Yani burada da bölgenin genişliği kuzey ve güney kutuplarında 47° dir. Fakat dünyanın kutup bölgeleri tam daire şeklinde olmayıp biraz basıkça olduğundan, gerek güney gerek kuzey soğuk kuşağının genişliği 5310 km. dir. Kuzey soğuk kuşağı Arktik daire ile güney soğuk kuşağı da Antarktik daire ile sınırlanmışlardır. Bu kuşakta denizler ve karalar sürekli olarak buzlarla kaplı, karlarla ör tülüdür. Büyük buz dağlarının yüzdüğü göze çarpar. Bitki örtüsü de son derece fakirdir.

Orta kuşak : Isı kuşak ile soğuk kuşak arasında yer alan iklim kuşağına orta kuşak adı verilir. Güneş bu kuşağa hiçbir zaman dikey olarak düşmez, fakat

her zaman vardır. Kutup bölgeleriyle ekvator arasında 90° bulunduğuna, ısı kuşağın ekvatordan 23 ° 1/2 öteye, soğuk kuşağın da kuzey ve güneyden 23° 1/2 yer kapladığına göre orta kuşağa kalan yer güney yarım kürede ve kuzey yarım kürede olmak üzere 43 er derecedir. Bu da 4762 km. kadar bir yer tutar. Kuzeyde bulunan kuzey orta kuşağı, güneydekine de güney orta kuşağı adı verilir.

[aLiCaN]

Kuşaklarıİklim kuşaklarını yeryüzünün üstüne düşen güneş ışınlarına göre ayırma işi Antik Çağ’dan beri yapılmaktadır. Buna göre dönenceler arası (23,5° kuzey ve güney enlemleri arası) tropik kuşak, dönencelerle kutup kuşakları arasındaki bölge ılıman iklim kuşağı, kutup daireleri (66,5° kuzey ve güney enlemleri) ile Kuzey ve Güney kutupları arasında kalan bölge de soğuk bölge olarak anılmıştır. Bu, Güneş ışınlarının astronomik olarak dağılışına göre yapılmış bir ayrımdır; günlük ve yıllık oynamaların daha az olmasına yol açarak nemli okyanus iklimini oluşturan denizlerin etkisi hesaba katılamamıştır. Deniz iklimi ile kıtaların iç bölgelerinde görülen kara iklimi birbirlerinden oldukça farklı olabilir. Örneğin, İzlanda’nın güneyindeki Faroe Adaları ile Sibirya’daki Yakutsk yaklaşık aynı paralel (62) üstünde yer alırlar, ama Gulf Stream’in kıyılarından geçtiği Faroe Adaları’nda ocak ayı ısısı +3,2 dereceyken, kara ikliminin egemen olduğu Yakutsk’ta –43,3 derecedir. Buna karşılık ortalama temmuz sıcaklığı birincide +10,6 dereceyken, ikincide +19,0 derece olur.
Herkes tarafından benimsenmiş ideal bir iklim kuşakları ayrımı yoktur. Kuşaklar genellikle yalnızca ısı ve yağışa göre belirlenmiş ve bunların canlılar dünyası, yani bitki ve hayvanlar üstündeki etkilerine göre düzenlenmiştir. Doğal olarak, belirli bir iklimin egemen olduğu yerde de orman, step, çöl ya da tundra gibi belirli bir bitki örtüsü bulunur.

MATEMATİKİ İKLİM KUŞAKLARI

Eksen eğikliği etkisiyle aydınlanma süreleri birbirinden farklı olan ve her iki yarımkürede birbirinin simetriği şeklinde ortaya çıkan alanlara matematiki iklim kuşakları denir.

Matematiki iklim kuşakları ile sıcaklık kuşakları birbirinden farklıdır. Çünkü matematiki iklim kuşaklarında eksen eğikliği, sıcaklık kuşaklarında ise sıcaklıklar esas alınmıştır.

Ekvator’la Ekliptik arasındaki açı 23˚27’ dan daha büyük olsaydı;

• Dönenceler Ekvator’dan uzaklaşırdı. Kutup daireleri de Kutup noktalarında uzaklaşırdı.
• Tropikal kuşak ve Kutup kuşağı genişler, Orta kuşak daralırdı.
• Güneş ışınlarının dik geldiği alanlar genişlerdi.
• Gece ve gündüz arasındaki zaman farkı artardı (Ekvator hariç).
• Mevsimlik sıcaklık farkları artardı.
• Ekvator çevresinde ortalama sıcaklık azalırdı.

Ekvator’la ekliptik arasındaki açı 23˚27’ dan küçük olsaydı yukarıdaki sonuçların tam tersi olurdu.

Eksen eğikliği olmasaydı;

• Güneş ışınları sadece Ekvator’a dik açıyla gelirdi.
• Mevsimler oluşmazdı.
• G
  ece gündüz süreleri her yerde yıl boyu eşit olurdu.
• Dünya’nın yaşanabilir alanı daralırdı.
• Orta kuşak sürekli bahar mevsimini yaşardı.
• Kutuplar sürekli alacakaranlığı yaşardı.
• Ekvator daha sıcak, kutuplar daha soğuk olurdu.

SICAKLIK KUŞAKLARI

Sıcaklık kuşaklarının sınırları deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık esas alınarak belirlenir. Sıcaklık kuşaklarının oluşmasında Yer’in şekli, kara ve denizlerin dağılışı, sıcak ve soğuk su akıntıları ile genel hava dolaşımı etkili olmuştur.

Sıcak Kuşak: Yıllık ortalama deniz seviyesi sıcaklıklarının 20˚C ve üzerinde olduğu alanları kapsar. Sıcak kuşakta yaz şartları egemendir.

Orta Kuşak:

Yıllık ortalama deniz seviyesi sıcaklıklarının 10˚C ve 20˚C arasında olduğu alanları kapsar. Yılda dört mevsimin belirgin şekilde yaşandığı tek kuşaktır. Her türlü yaşam faaliyetine en uygun şartları taşır.

Soğuk Kuşak:

Yıllık ortalama deniz seviyesi sıcaklıklarının 10˚C’nin altında olduğu alanları kapsar. Soğuk kuşakta kış şartları egemendir. Bu nedenle, her türlü yaşam faaliyeti açısından en olumsuz kuşaktır.

Sıcaklık kuşaklarının Kuzey ve Güney Yarımkürelerde farklı genişlikte olmasının temel nedeni; kara ve denizlerin dağılışıdır. Esasen, eksen eğikliğinin doğurduğu sonuçlar istisna kabul edilirse, Kuzey ve Güney Yarımküre arasında oluşan farklılıkların tamamının sebebi de kara ve denizlerin dağılışıdır.

[aLiCaN]

Genel özellikleri bakımından bir gök cismi olarak yer yuvarlağının birbirlerinden ayrı 3 iklim kuşağı vardır.

Ekvatorun her iki yanında dönenceler arasında uzanan geniş bir sıcak kuşak. Burası ekvatoralar iklimlerin toplandığı sıcak iklim bölgeleridir.

Her iki yarım kürede, dönenceler ile kutup daireleri arasında, uzanan iklim kuşağı ılıman kuşak’ tır.
Buradaki iklimlere ılıman iklimler ( mutedil iklimler, orta kuşak iklimleri ) adı verilir. Bu kuşaklar orta enlemlere rastlar. Buralarda az veya çok belirgin bir kış mevsimi, yaz mevsimi ve genel olarak diğer mevsimler ( ilkbahar,güz, ) vardır. Özellikle kışın karışık atmosfer olaylarının çok yer tuttuğu iklim kuşaklarıdır. İşte Türkiye, bu iklim kuşağının, kuzey yarım küredeki bir bölümündedir ve yaklaşık olarak ortalarına rastlar.

Her yarımkürede, bunların ötesinde de iki soğuk kuşak uzanır. Buralar kutup iklimleri bölgeleridir.

Ancak, dünyanın türlü bölgelerinde hava olaylarını farklı ve değişik durumlar göstermesi, karaların ve
denizlerin dağılış şekilleri, dağların ve ovaların bulunuşu, bunların yükseklik değerleri, güneşe dönük olma
durumları, sıcak veya soğuk deniz akıntıları, bitki örtüsü gibi başka etkilerle, bu düzenli,uzanış ve sıralanış-
ta bozulmalar, değişiklikler belirmiştir. Böylece, bu coğrafi şartlar nedeniyle aynı enlemlerde bile kıtaların doğusunda, batısında, iç taraflarında birbirinden çok farklı iklim bölgeleri belirmiştir. Bütün bunların yanında, denilebilir ki, bu yerel şartların etkisi ile “her yerin kendine göre bir iklimi” bulunmaktadır. Türkiye, bu bakımdan pek çok iklim çeşitleri ile doludur. Ancak birbirlerine çok benzeyenleri bir arada göz önüne alınarak iklim bölgeleri kavramı doğmuştur.

TÜRKİYE’NİN DÜNYA ÜZERİNDEKİ YERİ

Türkiye; Avrupa, Asya ve Afrika kıt’alarının birbirine en çok yaklaştığı yerdedir.Atlas okyanusuna
bağlı bir iç deniz olan Akdeniz ve kolları ile çevrili, iki yarımadadan oluşmuş bir ülkedir. Türkiye, genel
görünüm olarak doğu-batı doğrultusunda uzanan bir dikdörtgen biçimindedir.
Türkiye 360-420 kuzey paralelleri ile 260-450 doğu meridyenleri arasındadır. Buna göre yurdumuz,
Kuzey Yarım Küre’de, kuzey kutup ile ekvator arasındadır. Bu nedenle güneş ışınlarını hiçbir zaman dik
açıyla alamaz. Yıl içinde eksen eğikliği nedeniyle sıcaklık değerleri ve güneş ışınlarının düşme açısı de-
ğişir. Ülkemize güneş ışınları en dik 21 Haziran ( 730lik açıyla ), en yatık 21 aralık’ ta ( 270lik açıyla ) ge-
lir. Bu da sıcaklığın yıl içindeki dağılışını etkiler ve mevsimleri meydana getirir. Ülkemizde sıcaklık böl-
gesel olarak ta değişiklik gösterir. Bölgesel değişiklikte de yükselti, karasallık-denizellik faktörleri etkili
olur.
Türkiye ılıman kuşağın güneyinde subtropikal kuşakta yer alır ve genel olarak Akdeniz ikliminin yayı-
lış alanına girer.
Türkiye’de çok çeşitli iklim tipleri görülmektedir. Çeşitli iklim tiplerinin görülmesine neden olan fak-
törler:
Enlem
Basınç merkezleri
Sürekli ve yerel rüzgarlar
Hava kütleleri
Yükselti
Yer şekilleri
Denize göre konum







TÜRKİYE’Yİ ETKİLEYEN İKLİM TİPLERİ

Türkiye’de başlıca üç büyük iklim tipi görülmektedir.
Karadeniz iklimi
Akdeniz iklimi
Karasal iklim
Gerçek kara iklimi
Step ( yazları kurak geçen kara ) iklimi
Ülke, bulunduğu coğrafi konum bakımından, bu büyük iklim tiplerinin etkisinde olmakla birlikte, yük-
selti, yer şekilleri, kıyıya paralel dağ sıralarının varlığı, denize yakınlık ve uzaklık gibi nedenler dolayısıy-
la birbirinden farklı bir takım geçiş tipleri de vardır.

Karadeniz İklimi:
Karadeniz Bölgesi’nde görülür.




Yazlar serin ve yağışlı, kışlar ılık ve yağışlıdır. Her mevsim bol yağışlıdır, Maksimum yağışlar sonbahar ve kışın görülür. Bu bölgede depresyonik ve orografik yağışlar hakimdir. Bu kıyı bölgesinde batıya bakan yamaçlar, doğuya bakan yamaçlardan daha çok yağış alır.


Yıllık yağış miktarı 1000-2000 mm. civarındadır.
Sıcaklık şartları deniz iklimi özelliğindedir.
En soğuk ay ortalaması : 5-7 0C
En sıcak ay ortalaması : 21-22 0C civarındadır.
Yıllık sıcaklık ortalaması: 13-14 0C civarındadır.
Yıllık sıcaklık farkı azdır.






Belirgin özelliğini Karadeniz boyunca uzanan kıyı boyu dağlarında ve özelikle bu dağların denize ba- kan yamaçlarında belli eder. Ara sıra, don olayları olur, sis belirir, kar yağar. Bu kıyı bölgesinin hemen gün- eyinde uzanan ve içerisine Bolu, Kastamonu, Çorum, Merzifon, Amasya, Tokat, Şebinkarahisar taraflarını a-
lan yerleri “ Karadeniz İç Bölgesi “ olarak sınıflandırmak yerinde olur. Kıyı boyundaki dar, tam deniz iklimli bölge ile onun hemen gerisindeki iç taraflar, Karadeniz Bölgesi olarak, yağış ve sıcaklık bakımlarından bir- birinden farklı bölümler gösterir. Kıyı boyunda farklı üç bölüm ayırdedilebilir.

Doğu Karadeniz İklimi
Orta Karadeniz İklimi
Batı Karadeniz İklimi

Doğu Karadeniz İklimi :
Kışlar oldukça ılık geçer, sıcaklık kolay kolay sıfır derecenin altına düşmez.
Yıllık yağış miktarı çok fazladırTürkiye’nin en çok yağış alan yerleridir.Yıllık yağış miktarı 2000-2500
mm civarındadır. Yükseklerde daha da artar. Doğal bitki örtüsü ormandır.
Doğu Karadeniz Bölümünün iç kesimlerinde iklim kıyıya göre çok sertleşmiştir. Kışlar Doğu Anadolu
Bölgesi kadar sert ve soğuk geçer. Yazlar kıyıya göre daha sıcaktır. Yıllık yağış miktarı çok azalmıştır.
400-450 mm civarında. Yağışların maksimum olduğu mevsim ilkbahardır.
Doğal bitki örtüsü otsu ve çalı görünümlü bitkilerdir, yer yer insanların tahrip etmediği yerlerde ve yük
seklerde ormanlara rastlanır.
Doğu Karadeniz Bölümü kıyı ile iç kesimler arasındaki iklim ve bitki örtüsü farkının en fazla olduğu
bölümdür.
Orta Karadeniz İklimi :
Sinop ile Ordu arasındaki bölümde görülür. Dağların yüksekliğinin azalması ile yağışı da azalmıştır.
Yıllık yağış miktarı 700-800 mm’dir. Kıyı ile iç kesimler arasındaki iklim ve bitki örtüsü farkının en az
olduğu Karadeniz Bölümüdür.
Batı Karadeniz İklimi :
Batıdan gelen soğuk hava kütlelerinin etkisi ile kış sıcaklığı azalır.Bu nedenle sıcaklık, Karadeniz bo-
yunun öteki kesimlerine göre, gerek yazın ve gerekse kışın daha azdır.
Doğu Karadeniz iklimine göre daha az yağışlı. Yıllık yağış miktarı 1000-1200 mm kadardır. Yüksek-
lerde daha da artar. Ancak Bolu gibi alçak alanlarda 500 mm’ye kadar azalır.
Bu bölümde kıyı ile iç kesimler arasındaki iklim ve bitki örtüsü farkı artmıştır.
Karadeniz Ardı Dağ İklimi :
Karadeniz iklim bölgesinin bu kıyı boyunun 3 çeşidinin hemen güneyinde, İç Anadolu iklim bölgesine
doğru bir geçiş alanı başlar. Bu alan Bolu çevresi batısından, doğuda Şebinkarahisar taraflarına doğru uza-
nır. Güneyde Tokat, Amasya, Çorum, Çankırı ötelerine bile sokulur.Burada batıdan doğuya doğru gidildik-
çe ve Karadeniz’in etkilerinden uzaklaşıldıkça farklı iklim yöreleri belirmiş bulunmakla beraber, “Karade-
niz kıyı boyu” ile “İç bölgeler” iklimleri arasında bir geçiş iklimleri şeridi özelliği gösterir. Yağış maksi-
mumu ilkbahar sonlarına kaymış, yaz ortalarında kurakça bir süre belirmiştir.
Karadeniz İklimi’nin doğal bitki örtüsü ormandır.
Orman örtüsü dağları denize bakan yamaçlarında aşağıdaki gibi sıralanır.

Buzul
2100-2200 m
Dağ (Alpin)
Çayırları
1600-1700 m
İğne Yapraklı Orman
1100-1200 m

Karışık Yapraklı Orman
600-700 m
Geniş ( Yayvan ) Yapraklı Orman

0 m-
-





Akdeniz İklimi :

Akdeniz kıyıları, Asıl Ege Bölümü, Boğazlar, Marmara kıyıları ve Güney Marmara Bölümü, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin Batısı görüldüğü yerlerdir.


Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır.
En son ay ortalaması: 7-11 0C
En sıcak ay ortalaması: 25-28 0C
Yıllık sıcaklık ortalaması:15-18 0C civarındadır.
Yıllık yağış miktarı :500-700 mm, yükseklerde 1 metreyi geçer.

Akdeniz İklimi sıcaklık şartlarına ve yaz kuraklıklarına göre birbirinden farklı üç ana tipe ayrılır.
Asıl Akdeniz İklimi
Akdeniz Yakını Dağ İklimi
Marmara İklimi
a) Asıl Akdeniz İklimi:
Yüksek yaz sıcakları hüküm sürer. Bu sıcakların fazla oluşunun nedenlerinden biri, kıyı bölgesinin çok yerde kuzeyden dağlara çevrili olması ve bu sebeple kuzey rüzgârlarını yeterince alamamasıdır. Kış mevsimi Ege’ den daha ılık geçer. Çok buharlaşma olur. Çoğu zaman hava açıktır.Kar yağışı ve don ola-
yı nâdirdir. Uzun bir yaz kuraklığı vardır. Kış, geç başlar ve ılık geçer. Yağış mevsimi kıştır. Bol yağmur- lar güz ortalarında başlar, ilkbahara kadar sürer. Bu iklimin alanı, Akdeniz boyunda olup çok yerde dar bir kıyı şerididir. Bazı yerlerinde yer şekillerine bağlı olarak genişler ve gerilere sokulur.Dar olduğu yerlerin sebebi hemen kıyı yakınında yüksek dağların başlamasıdır. Bu iklimin bir bölümünde başka bir şey olmayan ve ona çok benzeyen Ege Bölgesinde ise, hemen hemen bütün “kıyı Ege” adı ile anılan bölgenin içerilere sokulmuş geniş ve pek uzun ovalar bölümünü içine alır
Akdeniz Yakını Dağ İklimi:
Güney Anadolu kıyıları boyunca uzanan ve yüksekliği kıyıdan itibaren, yaklaşık olarak, 800 m. ye kadar yükselebilen ve bulunduğu yeryüzü şekillerine göre yer yer daralıp genişleyen kıyı boyunun yazları sıcak,kışları ılımlı asıl Akdeniz iklim bölgesinin hemen gerisinde dik yamaçlı yüksek dağlar uzanır (Yerine göre 2000-3000 m. ve daha yüksek ).Bu dağlar İç Anadolunun 1000-1200 m. yüksekliğindeki düzlüklerine doğruda, çoğunca dik yamaçlarla iner. İşte, bu iki çukur yer (Akdeniz kıyı boyu alçak bölgesi,İç Anadolu düzlükleri alanı ) arasındaki yüksek dağlık yerler, buralardan farklı iklim özelliği gösterirler. Bu dağlar, bir çok yerlerinde Akdeniz’ e dönük olduğundan, ayrı etkiler altında bulunur ve kışın bol yağış alırlar. Ancak




bu yağışlar, daha çok, kar halinde olur. Kalın kar örtüleri, yılın çok zamanında yerde kaldığı gibi, yazında eritilememiş olanları benek benek toprağı örter. Bu dağlar, Doğu Karadeniz Bölgesi dışında ülkemizin en bol yağışlı yerleridir. Yazın ise, fazla olmamakla beraber, kıyı boyunun uzun ve şiddetli buharlaşmalarının da olduğu sıcakları yerine, yinede az olsa bile, yağış olduğu görülür. Bu dağlık yerlerde, yüksekliğin verdiği bir özellikle, bunaltıcı yaz sıcakları ve bu mevsimin kuraklığı hafiflemiştir. Bunun için bu dağlar, kıyı boyunda oturanların yazın çok aradığı serin ve nemli, ormanlık yaylalar (Namrun yaylası...) alanıdır. Burada, yükseklik oranına göre, kışlar da sert olmuştur. Yine burada kıyı boyunun makileri ve buralara uymuş kültür bitkileri yerine, çam ormanları ve yüksek çayırlar yer tutmuştur. Bu yüksek bölge, kurak İç Anadolu’ dan da tamamen faklıdır. İşte, Akdeniz boyunca uzanan, yer yer Ege Bölgesinde de görülen ve Akdeniz’in etkilerini alan,fakat yüksekliği nedeniyle türlü yönlerden kıyı boyu ve alçak yerlerine iklimlerinden önemli farklar gösteren bu dağlık alanlar iklimine Akdeniz yakını dağ iklimi denilmiştir.
Marmara İklimi:
Çok yönleriyle Akdeniz iklimi karakterlerini, bazı özellikleriyle de Karadeniz iklim özelliğini göste- rir. Sık değişen hava durumları vardır. Burada normal kar yağışları olur. Don olayı asıl Karadeniz iklimine göre daha sıktır. Yaz kuraklığı burada da varsa da nisbeten hafiftir. Bu yönüyle her mevsimi yağışlı Karadeniz iklimini andırır. Sıcaklık daha az olduğundan,buharlaşma da, asıl Akdeniz iklimine göre, çok şiddetli değildir. Hava sık sık kapalı olur ve nisbi nemlilik çokçadır. Çok sis belirir.
Akdeniz İkliminin doğal bitki örtüsü ortalama olarak 500-600 metreye kadar maki onun üzerinde iğne yapraklı ormanlardır. Makiler; kısa boylu, bodur ağaçlıklardır. Sürekli yeşil kalırlar,kökleri çok derinlere kadar iner.
Makiler: Kısa boylu, bodur ağaçlıklardır.Sürekli yeşil kalırlar.Kökleri çok derinlere kadar iner.


Dağ Çayırları

İğne Yapraklı
Ormanlar

Karışık Yapraklı
Ormanlar

Maki

3) Karasal İklim Tipi :
Gerçek kara iklimi (Doğu Anadolu iklimleri):

Doğu Anadolu denizlerden uzak, deniz etkilerine karşı yüksek dağlarla çevrili kapalı bir bölge olduğundan karasal iklim özelliklerini gösterir.





Kışlar çok soğuk,uzun ve kar yağışlı,yazlar kısa sıcak ve yağışlıdır.
En soğuk ay ortalaması: -10,-12 oC
En sıcak ay ortalaması:17-18 oC
Yıllık yağış miktarı 500-550 mm civarındadır. Yağışların maksimum olduğu mevsim yazdır. Ancak,Doğu Anadolu kavramı çok geniştir ve bu kavram içinde birbirinden farklı çeşitli bölümler ve bunların ayrı iklimleri vardır.
Bu çok çeşitlilik gösteren bölgede,türlü derecelerden,birbirine göre farklılıklar gösteren şu dört bölüme ayrılır.
Erzurum-Kars yayla iklimi
Van Bölgesi İklimi
Yukarı Fırat-Orta ve Aşağı Murat bölümü iklimi
Hakkari dağlık bölgesi iklimi

Erzurum –Kars Yayla İklimi :
Kuzeyde yüksek düzlüklerin çok yer tuttuğu (1800-2000 m.) Erzurum –Kars yayları. Özelliği şu: soğuk, sert ve uzun kışlar, don olayı çok ve uzun, karlı, yazları serin. Çoğu zaman taze otluk ve çayırlıkları çoktur. Bu arada, Yukarı Murat dağlık-düzlük alanları da vardır. Yıllık yağış oldukça yeterli derecede (500-550 mm. ). Kara köse’ nin güneyindeki çukur alanlarda yağış daha az (350-400 mm.). Kışın yeterince kar yağışlı ve donlu günler sayısı çoktur(160). Sıcaklığın – 400 den aşağı düştüğü zamanlar vardır. Asıl yağmurlu mevsim ilkbahar ayları. Yaz ve güz aylarında da yağış vardır. Bu çevrede bir çukurova olarak Iğdır ovası pek az yağışlıdır.
Van Bölgesi İklimi :
Bu bölgenin göl ve yakın çevresini içini alan çukur bölümlerinde yağış azdır(350-450 mm.). Gölü çevreleyen yüksek dağlarda ise bu miktar daha fazladır. Bu çevre, Erzurum- Kars yaylarına göre daha ılık olup, kışlar daha kısadır. Her ay yağış varsa da, Temmuz, Ağustos,Eylül de kurak bir süre bulunmaktadır. Sıcaklık oynamalarını çokça olduğu bu karasal iklimde yıl içinde donlu geçen günler de çoktur. (133 gün ).
c) Yukarı Fırat – Orta ve Aşağı Murat Bölümü iklimi:
Yüksekliği 1000-1200 m. olan ovaların ve 1500-2000 m. lik dağların bulunduğu bölge, Erzurum –Kars bölgesine göre daha sıcak, Güneydoğu Anadolu’ya göre daha serindir. Bu ikisi arasında bir geçiş özelliği gösterir. Kışlar kısa sürer, fakat sert geçer. Yazlar ise kurak ve sıcaktır. Kışın yağış çoğunlukla kar şeklindedir. Çok vakit kar yağdıktan kısa bir süre sonra erimeye başlar. Kış ve ilkbahar kapalı, yağmurlu ve sislidir. Yıllık yağış miktarı 400-450 mm.dir.
Hakkari Dağlık Bölgesi İklimi:
Yüksek dağlık bir bölgedir. Bol yağış alır. Çoğu yerden 800-1200 mm., yüksek yerlerde daha da fazla. Bu yağış çoğunca kar şeklinde olur. Yağışlar en çok güz ortalarından kış sonuna kadar yağar. Temmuz, Ağustos, Eylül kuraktır. Yaz mevsimi ve Eylül sıcak geçer. Ancak dağlık yerler ve yaylalar serindir. Bu bölge dağlarında Türkiye’nin en büyük buzulları ve geniş yerler tutan kalıcı kar alanları vardır.
b) Step İklimi (İç Bölge İklimleri): Yazları kurak geçen kara iklimi İç ve Güneydoğu Anadolu

Bölgesinde görülür.



En soğuk ay ortalaması :-1,0,1,2,3 oC
En sıcak ay ortalaması :23-25 oC
Yıllık sıcaklık ortalaması :10-11 oC
Yıllık yağış miktarı azdır.
Yıllık yağış miktarı 300-450 mm civarındadır. Yükseklerde biraz daha artar.
Yağışların maksimum olduğu mevsim ilkbahar ve kıştır. Yaz kuraklığı belirgindir. Esas özelliği yarı- kurak olmasıdır.
Yağış ve sıcaklık koşullarının özelliklerine göre bu iklim tipi türlü derecelerden farklılık gösterir ve dört tipe ayrılır.
Asıl İç Anadolu İklimi
İç Batı Anadolu İklimi
Göller Bölgesi İklimi
Güneydoğu Anadolu İklim
Asıl İç Anadolu İklimi:
Burası bir bozkır iklimidir. Yazlar sıcak, kışlar soğuktur. Yaz aylarında, kısa süreler içinde de olsa yağış olur. Temmuz ve Ağustos kurak aylardır. Bu iklim en belirgin özelliğini Tuz gölü ve çevresinde bulur. Buradan kenarlara doğru uzaklaştıkça, İç Anadolu kurak iklim özelliği hafifler.
İç – Batı Anadolu iklimi:
Burası, yaklaşık olarak Uşak taraflarından Kütahya ve Afyon’a kadar uzanır. Dağlık – tepelik ve yüksekliği çok yerde 800-1000 m. olan yarı iç bölgedir. Çok yeri Ege ve Marmara denizlerinden 100-200 km. uzaklıkta olup, ara yerde yüksekçe dağlarda vardır. Burada gerek Ege ve gerekse Marmara bölgelerinin deniz etkilerinin açık alçak ve geniş ovaları yerine, yüksek düzlükler ve tepelikler çok yer tutar. Burada yağışlar, asıl Ege Bölgesine göre daha azdır: Yıllık yağış Afyon’da 466 mm., İzmir’de 705 mm. Donlu günler sayısı yılda Afyon ve Kütahya’da 95 gün, İzmir’de 8 gün. Marmara Bölgesi karma ikliminden de farklıdır. Yıllık yağış Marmara Bölgesinin çok yerinde buradan fazladır: Marmara’da 600-650 mm., bu iç bölgede 450-550 mm. Marmara Bölgesinde donlu günler sayısı da bu iç bölgenin dörte biri kadardır. Batı Anadolu’ nun bu iç bölgesinin özellikle doğu tarafları ve yüksek düzlükleri İç Anadolu iklimine bir yaklaşmayı iyice gösterir: İç Anadolu’nun çok yerinin aldığı yıllık yağış tutarı 300-400 mm.,İç Batı Anadolu’nun ki çok yerinde 460-550 mm.dir. Başka bir değişle, bu miktarlar kıyı Ege Bölgesinden 150-240 mm. ek**** İç Anadolu’dakinden 150 mm. fazladır. Donlu günler bakımından ise İç Anadolu’nun çok yerinde yılda 100-125 gün, burada 90-95 gün, Kıyı-Ege bölgesinde sadece 5-10 gündür. Bununla da, İç Ege bölgesinin bir iç bölge olduğu anlaşılmaktadır. Burada iç bölgelere özelliğini veren sıcaklık oynamaları ve genel olarak karasal olma durumu vardır. Çukur yerlerinin ve düzlüklerinin iç Anadolu’yu hatırlatmasına karşılık, İç Anadolu bozkırlarını andıran böyle yerler arasındaki dağlarda küme küme ormanların bulunuşu, batı bölgelerine yakın olmasının bir belirtisidir.
Göller Bölgesi İklimi:
Burası, Antalya kıyı bölgesinin kuzeyine düşen bir iç bölgedir. Burada dağ sıraları arasına ovalar ve göl çanakları girmiştir. Bunların çok yerde yüksekliği 950-1100 m. dir. Buna göre, buradaki çukurluklar bile Antalya kıyı bölgesinden 600-700 m. yüksektir. Bu düzlükler ve göller arasında ise yükseklikleri 1500-2000 m. den çok dağlar uzanır. İçerisine büyük gölleri ve daha uzak çevrelerini alan Gölleri Bölgesi iklim bakımından hem yanındaki İç-Batı Anadolu iklimini andırır, hem de Akdeniz ikliminin etkisi altında bulunur. Burada da Akdeniz kıyı bölgesindeki gibi kış yağışları çok yer tutar. Hem de İç Anadolu ikliminin bazı özelliklerini gösterir: İlkbahar yağışları da,hemen hemen kış yağışları değerine yakındır. Yaz kuraklığı ise,Akdeniz iklimine göre biraz daha hafiftir. Göller bölgesi iklimi bunların bir karışımı ve İç Anadolu’ya bir geçiş alanıdır. Ayrıca burada donlu günler sayısı,İç Anadolu da kilere bir dereceye kadar yakın (yılda 60-70 gün ki, asıl İç Anadolu ‘da bu 100-125 gündür ) olduğu halde, Akdeniz kıyı bölgelerinde son derece fazladır. (Akdeniz kıyı bölgesinde nadir beliren bir olay ve sadece belirdiği yılda 2-4 gün ). Bir karasal oluş özelliği ile ilgili bulunarak, Göller Bölgesinde, hemen 100-120 km. güneyindeki kıyı bölümüne (Antalya çevresine göre ) sıcaklık oynamaları daha çoktur.
Güneydoğu Anadolu İklimi:
Burada yazlar çok sıcak (30-35 0 ), kışlar İç Anadolu’ ya göre daha az soğuktur. Yıl içinde, bölgenin önemli bir kısmı Akdeniz’in nemli hava kütlelerinin etkisi altında kalır. Böylece Akdeniz etkileri buraya sokulmuş bulunur. Yaz kurakları belirgin ve süresi uzundur. Şiddetli buharlaşmalarla çok su kaybı olur. Hava çok vakit açık olup nemlilik azdır. Yıllık yağış miktarı İç Anadolu’ya göre çoktur. ( 450-700 mm.). Fakat sıcaklığın burada daha fazla olması ve bundan da şiddetli buharlaşmaların doğması nedeniyle bu miktarlarına rağmen İç Anadolu’dan daha kurak bulunmaktadır.