Iran Gerilimi Sava$a Yol Acabilirmi?

[MeLDa]

Berlin Bilim ve Siyaset Vakfı Yöneticisi Volker Perthes'e göre İran lideri Ahmedinejad nükleer müzakerelerde uzlaşmaktan yana, ancak aynı zamanda İran kamuoyuna katı bir çizgi izlediği görüntüsünü vermek istiyor.

Nükleer faaliyetlerinin “barışçıl” olduğunu savunan İran'ın uranyumu yüzde 20 oranında zenginleştirme işlemlerine başlaması, Batı’da “İran’ın nükleer silah peşinde olduğu” şüphelerini daha da artırdı. BM Güvenlik Konseyi’nde Tahran’a yönelik yeni yaptırımlar için diplomasi trafiği hızlanırken, İran’ın için de tansiyon yükseliyor. İslam Devrimi’nin yıldönümünü kutlamaya hazırlanan ülkede muhalefet değişim çağırılarını gün geçtikçe daha gür bir sesle dile getiriyor.

Tüm bu gelişmeler, gerilimin kontrolden çıkmasını beraberinde getirip yeni bir savaşa yol açabilir mi? Son gelişmeler hakkında, Almanya'nın önde gelen düşünce kuruluşlarından Berlin Bilim ve Siyaset Vakfı’nın yöneticisi Volker Perthes’in değerlendirmelerini aldık.

Perthes: "Ben ülkenin, ekonomik ve mali yaptırımlardan etkilenebileceğini düşünüyorum. Zira bu yaptırımlar ülkeyi daha fazla izole edecek, zarar verecektir. Ancak yeni yaptırımların, rejimin karar alıcılarının hesaplarını çok da etkileyeceğine ihtimal vermiyorum.“

Soru: ABD'li senatör Joseph Lieberman, İran'a yönelik ağır ekonomik yaptırımların da sonuç vermemesi halinde, geriye kalan tek seçeneğin askeri yol olduğunu söyledi. Bu gerçekten de bir seçenek mi ve bu size göre ne zaman devreye sokulur?

Perthes: "Ben bu ihtimale çok uzak olduğumuza inanıyorum. Sayın Lieberman, Amerikan yönetimi adına konuşmuyor ve daha çok bir ‘loose gun' yani ‘kontrolsüz bir silah' gibi tehdit etmekten hoşlanıyor. Amerikan yönetimi Ortadoğu'da, bir savaş daha istemediğini gayet iyi biliyor. Bu nedenle, daha çok mali baskıya ağırlık verilirken aynı zamanda müzakere kapısının da açık tutulduğu görülecektir. Diplomasi ve yaptırımlar, sağlam bir diplomasinin araçlarıdır.”

Soru: Bazı gözlemciler şu anda tırmanan gerilimin daha çok İran’ın iç siyasetiyle ilgili olduğunu söylüyor.Bu görüşü haklı buluyor musunuz?

Perthes: "Ahmedinejad, geçtiğimiz yaz yapılan seçimlerden sonra çok büyük bir meşruiyet sorunu ile karşı karşıya. Sonuçlara itirazların güçle bastırılmasının ardından İran dış politikasının yüzde 50'si, iç siyasete dönük olmaya başladı. Ahmedinejad aslında uluslararası toplumla anlaşmak istediği için, içeriye, katı bir çizgi izlediği görüntüsünü vermek zorunda. Bu aslında bizim açımızdan provokatif olarak görülse de, İran'ın çelişkili açıklamalarının bir çoğunun nedenlerini açıklıyor."

Soru: İran'ın nükleer programında attığı son adımlar gerilimi tırmandırdı. Gerçekten de İran’ın nükleer programı hangi aşamada?

Perthes: "Özetle olay şu: Şimdi İran uranyumu yüzde 20 oranında zenginleştirmek istiyor. Ama Tahran'daki araştırma reaktöründe elde edilecek bu zenginleştirilmiş uranyum kullanılamayacak. Zira bir yakıt fabrikasına ihtiyaçları olacak. Yani uranyumu zenginleştirmek ayrı, yakıt çubuğu üretmek ayrı konular. Bu nedenle 1967 yılında Amerikalılar tarafından inşa edilen araştırma reaktörünü çalıştırabilmek için Fransa'nın, Rusya'nın, Arjantin'in ya da başka ülkelerin yardımı gerekli.”

© Deutsche Welle Türkçe

[MeLDa]

İran ile gerginlik tırmanıyor

Nükleer krize diplomatik çözüm aranırken İran yönetiminin, uranyumu sınırlı oranda zenginleştirmeye başlayacağını duyurması uluslararası toplumun tepkisine yol açtı. Bu karar, yeni BM yaptırımlarını da gündeme getirdi.

Uluslararası toplum uzun bir süredir, İran ile yaşanan nükleer tartışmalara çözüm arıyor. İran yönetimi, nükleer programının sivil amaçlar taşıdığını açıklasa da Batılı ülkeleri bu konuda henüz ikna edebilmiş değil. BM, İran’ı enerji üretimi adı altında nükleer silah çalışmaları yapmakla suçluyor.

Aralarında Almanya ve BM Güvenlik Konseyi daimi üyesi beş ülkenin bulunduğu Altılar Grubu, çözüm için İran’a uranyumu zenginleştirme faaliyetlerini yurt dışında, Fransa ya da Rusya’da yürütmesini önermişti. Geçen hafta uzlaşı yönünde sinyal veren İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad, son kararıyla yine tüm tepkileri üzerine çekti. Ahmedinejad, ülkesinin uranyumu sınırlı oranda zenginleştirmeye başlayacağını duyurdu:

“Biz böyle bir faaliyet için Batı’ya iki üç aya kadar süre verdik. Ancak onlar yeni bir oyuna başladı ve ben de İran Atom Enerjisi Kurumu Başkanı Salihi’ye, yüzde 20 oranında zenginleştirilmiş uranyum üretimine başlanması talimatını verdim. Ancak müzakere kapısı hâlâ açık duruyor.”

Mutteki'den karar sinyali

İran, uranyum zenginleştireceğini Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na da resmen bildirdi. İran'ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı nezdindeki büyükelçisi Ali Aşgar Sultaniye, üretimin amacının, tıbbi izotop üretilen araştırma reaktörüne yakıt sağlamak olduğunu açıkladı.

Böyle bir kararın ilk belirtileri aslında geçen hafta Almanya’da düzenlenen Münih Güvenlik Konferansı’nda hissedilmişti. İran Dışişleri Bakanı Manuçehr Mutteki, konferansta, İran’ın uranyum zenginleştirmeye devam etmesinin şüphe uyandırdığını belirten İsveç Dışişleri Bakanı Carl Bildt’e şu yanıtı vermişti:

“Faaliyetlerimiz Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın teftişinde. Uranyum zenginleştirmeye ara verilmesinden bahsediyorlar. Biz, uluslararası toplumun isteği üzerine, iki yıldan uzun bir süre boyunca bunu zaten yaptık. Peki, sonuç ne oldu? Sonunda bize, İran’da uranyum zenginleştiremeyeceğimizi söylediler.”

Yaptırım çağrısı

İran'ın son kararı, Batılı devletlerce BM Güvenlik Konseyi kararlarının kesin ihlali olarak değerlendirildi. İran’ın açıklamasından sonra Fransa ve ABD, yeni yaptırım kararları alınması için harekete geçti. Öte yandan, ABD ve İsrail, İran’ı nükleer faaliyetlerinden vazgeçirmek için askerî yollarla çözüm olasılığını da hâlâ saklı tutuyor.

ABD Savunma Bakanı Robert Gates, İran'a baskı uygulanması için işbirliği çağrısında bulundu:

“Uluslararası toplumun, İran'a baskı yapmak için ortak bir birlik oluşturması durumunda, baskı ve yaptırımların başarılı olabileceğini düşünüyorum.”

Rusya ve Çin'e çağrı

Rusya ve Çin’in İran’a yaptırım uygulanmasına çok sıcak bakmadığı biliniyor. Rusya, yaptığı son açıklamada, İran’dan uranyum zenginleştirme çalışmalarını yurt dışında yürütmesini istedi. Almanya Savunma Bakanı Karl-Theodor zu Guttenberg, İran’a karşı sabırların taşmak üzere olduğunu vurguladı:

"BM Güvenlik Konseyi’nin sorumluluk taşıyan üyelerinden duyduğum kadarıyla, Güvenlik Konseyi esas itibariyle gelecek adımları gösteren bir heyet olarak görülüyor. Burada herkes aynı gemide olmalı. Bizim Rusya ve Çin’e de ihtiyacımız var. Yaptırım için tekrar düğmeye basılması ya da basılabilmesi mümkün olabilir.”

© Deutsche Welle Türkçe